Blog

HÜMANİZMA VE HÜR İRADE

in Celil LAYİKTEZ Yazıları
A

lpina, İsviçre Büyük Lo­cası resmî yayın organı, Bienfaisance et Frater- nite Muh. Locasının Hatibi Iva- no Salomani K.in, Locasına sunduğu panel sentezi.

Platon’cu, Aristo’cu veya Epi­ktir’cü vizyondan söz edebiliriz. İ.Ö. 341 – 270 yıllarında yaşamış Epikür’ün müridine keyif adamı olarak bakıldığını not edelim. Oysa, zamanında Epiktir, arzu­nun iptal edildiği ve Budist dü­şünceye benzeyen apatbeiap savunuyordu.

Ortaçağlarda, özellikle teozo- fi – felsefe binasını inşa eden Aziz Augustin ve Akinaslı Aziz Thomas olmak üzere, Avrupa in­sanının vizyonuna Kilise biçim vermiştir. Buna göre, insan Tan­rı merkezli bir dünyada yaşar. Tekvin’de anlatıldığı gibi, insan Tanrı tarafından kendi şekline göre yaratılmıştır, amacı ruhu­nun kurtuluşudur, bu amacına ulaşmak üzere de hür iradesini kullanacak veya İyi ile Kötü ara­sında doğru tercihi yapacaktır (Aziz Augustin’in Hıristiyan ol­madan önce Maniheist olduğunu hatırlatalım). Ruhun kurtuluşuna ulaşma On Emre uymakla müm­kün olabilecektir.

Greko – Latin felsefe ile yeni­den bağ kuran Hümanizma, ant- roposantrik (insan merkezli) bir dünya vizyonunu yeniden mer’i kılacak, Reform hareketi de ka­der problemini beraberinde geti­recektir.

Batı dünyası insanının gün­cel vizyonu politik – ekonomik – sosyal olup, “ekonomik” bölümü baskın çıkmaktadır. Toplumlârı- mızda kişi Güzellik, Hakikat ve Mâneviyat yerine, materyel arzu­larının derhal tatmini ile meşgul­dür.

İnsanın Masonik vizyonu

İnsanın Masonik vizyonun­dan söz edebilir miyiz? Mason Hürdür ve ilke olarak kendi imkânları ile düşünmeyi öğren­miştir. Herhalde, tekris edilmiş kişi sayısı kadar değişik insanlık vizyonu vardır. Gene de, insanı çok buutlu varlık olarak görmeyi çağrıştıran sembollerimizle ritü- ellerimiz, insanlık hakkmdaki vizyonumuzu yönlendirmiş ola­bilir. Tarot kartlarının semboliz

masının yaşam yolunda rastlanı­lan muhtelif durumları remzet- mesi gibi, Masonluk da, sembol ve alegorileriyle, bizleri, bir ömür boyu kendimize sorduğu­muz soruları düşünmeye davet eder.

Mason, bir doktrin tarafından dikte edilen tek yönlü bir vizyon yerine, düşüncesini besleyen bir yönlendirme ve dürtülerle karşı karşıyadır. Kaldı ki, taş yontma sembolizması, kişide mükemme­liyeti arama duyusunu uyandırır.

Günümüzün tarihsel ve bi­limsel anlayışına karşı, gelenekçi düşünce insanın mükemmel doğduğunu, bu mükemmeliyeti yanlış tercihleri ile sonradan kaybettiği yönündedir. Tekris bu mükemmeliyeti arama yolunda bir adımdır ve Kayıp Kelimenin konusu da budur.

İnsanın nereden geldiği ve nereye gittiği sorularına sembol­lerimiz de cevap verir. Büyük Nurlarımızdan Kutsal Kitaplar, bizleri rasyonelin dışında bir so­nuca götürebilir. Ancak, Ander- son’un “San’atını iyi anlayan bir Mason’un dinsiz bir sefih ve­ya aptal bir ateist olamayacağı­nı” söylediğini hatırlayalım.

Gönye Masona bir yaşam kuralını takdim ederek, Akl-ü Hikmet, Kuvvet ve Güzellikten ilham almasını öğütler. Şakûl kendi içine bakarken gözlerini Gökyüzüne doğru da kaldırma­sını telkin eder. Pergel, Tesviye gibi, kardeşleri olan tüm insanla­rı düşünmesi gerektiğini, onlara karşı tolerans, hürmet, dayanış­ma ve kardeşlik duygularını taşı­ması gerektiğini öğretir. Püskül­lü ip ve Kardeşlik Zinciri de bu düşünceleri güçlendirir.

Eşitlik aynı düzeye getirmeyi remzetmez. Tesviye de, bütün diğer semboller gibi, lügat (lite­ral) anlamıyla doğrudan mütalâa edilmemelidir.

Önemli olan, alegorik, ahlakî ve anagojikf[*]) veçhelerin sentezi­ni yapabilmektir. Literal anlayış olayları verir; alegori olayların çağrışımlarını, ahlâk yapılması gerekeni, anagoji de amacı belir­ler.

Özet olarak, Masonun insan­lık vizyonu hümanisttir. Buna göre, vücut, ruh ve düşünce ola­rak çok buutlu olan varlık ilgi­nin merkezidir. İnsanın nereden geldiği, nereye gittiği, oraya na­sıl gittiği, Yukarısı ve Aşağısı ile, diğer insanlarla olan ilişkileri va­hiy yoluyla gelen tek düze olan ve zorla kabul edilen bir dokt­rinle izah edilmez. Tüm bu dü­şünceler, elindeki avadanlıkları kullanacak hür Mason tarafından irdelenecektir.

[*] Anagoji: Kutsal kitapların tasavvuf açısından yorumlanması

Celil Layiktez
Kaynak: Tesviye Dergisi Sayı 53

Leave a Reply

Your email address will not be published.